Эйтеки би на казахском языке биография

Әйтеке би байбекұлы (1644-1700), кіші жүздің бас биі, тәуке ханның басшылығымен, төле, қазыбек басқа да билермен бірге қазақ тайпа-руларының басын қүрап, бір орталыққа бағынған бірегей хандық қүруға үндеді, қазақ қауымының қарым-қатынасын реттейтін «жеті жарғы» атты әдет-ғүрып заңдарының жинағын жасауға қатысты. туысқан, қарақалпақ, қырғыз елдерімен достық одақ жасауға, көршілес мемлекеттермен елші алысып, мәмле орнатуға ат салысты. кіші жүз шаруаларының жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы күресін бастаушылардың бірі болды. өзбекстан еліндегі нүрата ауданының сейтқүл қорымында жерленген. айтеке би байбекулы (1682-1766), главный бий младшего жуза, один из советников хана тауке, известный оратор, обладавший разносторонними способностями, организатор борьбы против джунгарских завоевателей. при решении в ханском совете государственных дед связанных с внешней и внутренней политикой казахского ханства, выполнял важную роль, исполнял судебные функции. под руководством хана тауке с биями толе, казыбеком и другими способствовал воссоединению казахских родов и племен. один из составителей свода законов "жеты жаргы". принимал активное участие в установлении дружественных отношений казахского ханства с киргизскими и каракалпакскими , в развитии ханом тауке -казахских торговых и дипломатических отношений. похоронен в местности сейткул нуратинского р-на (узбекистан).

Сан есім мағынасына 6 түрге бөлінеді: 1) есептік- заттың нақты санын білдіреді.( қанша? неше? ) мысалы: бес, он екі и т.д. 2)реттік- заттың реттік қатарын білдіреді.( нешінші? ) - бірінші, үшінші -інші,-ыншы,-ншы,-нші жұрнақтары жалғанады 3) жинақтық (нешеу? ) -ау,-еу: біреу, екеу, үшеу, төртеу, бесеу, алтау, жетеу 4) болжалдық- шамамен болжамдап көрсетеді. жүздеген, отыздарда, елулерге, қырықтай, он шақты, екі-үш, бір-екі 5) топтау- топтап көрсетеді( нешеде? ) үштен, он-оннан, екеуден 6) бөлшектік- бөлшектік санын көрсетеді: 2,5-екі жарым, 1/2-екіден бір

Қыс келді. түн ұзара бастады,қар қалың жауды, аяз қатты болады, өзен суы мұз болып қатты, далада қармен ойнады,қардан ойыншықтар жасады,бір топ аулада қар лақтырысып ойнап жүр,бәрі жылы киім киген,мектептер жаңа жылға дайындалып жатыр. табиғаттың әрбір маусымы ерекше болатыны сөзсіз. әр маусымның өзіне тән қызығы мен сейіл-серуені бар. соның ішінде қыс мезгілі де өзіндік кіршіксіз аппақ қарымен, қаһарлы мінезімен, сықырлаған аязымен ерекше. бұл мезгілде табиғаттың құпиясын, ерекше бір ұмытылмас сәттерін тамашалайды. қара жердің бетін басқан аққұба ару сияқты үлпілдеген ақ ұлпа қар айналаға сән бергендей. әркім бұл мезгілді асыға күтетіні рас. бірі шаналарын арқалап, биік жоталарға, таулы қыраттарға бет түзейді. дала төсінде қолдан сырғанақ жасайтын қызықты кездерде өз алдына бір бөлек әңгіме. қолдарына шана сүйреген , жүздері күлкіге толы барлығы бейне бір қыстың суығын емес, оның жылы нұрын, ыстық тартар сәулесін тауып алғандай қуанады. даланың табиғаты тып-тыныш қалпынан, маужыраған күйінен серпіле түскендей күйде. алатаудың сілемдері мен биік жоталарындағы қыс көріністері көздің жауын алады. басында қашанда қар жататын қарт алатау ару алматының көркіне көрік қосып тұрғандай көрінеді. ақындар жырға қосқан, әншілер әнге қосқан алатау қыс мезгілінде ерекше сұлу ғой, шіркін! қыс мезгілін тағы да асыға күтуіміздің бір себебі - жаңа жыл. сірә, бұл мейрамды еңбектеген , еңкейген қартқа дейін күтетіні айдан анық. бүлдіршіндер аппақ қардан аққала жасап, шырша безендіріп, аяз ата мен ақша қарды көруге асығады. барлығы ақ тілектерін білдіріп, сыйлықтарын береді. қылышын сүйретіп жеткен қаһарлы қыстың бізге берер қызығы мен қуанышы көп. осындай естен кетпес оқиғаларға толы қыс мезгілін керемет деуге толық негіз бар. қыстың ғажайып ұмытылмас шақтары жанына шуағын шашып, нұрын төге түскендей, көтіңкі көңіл күй сыйлайды.