Еліктеу сөздер – айналадағы, табиғаттағы түрлі дыбыстарға, құбылыстарға, қимыл-әрекеттерге және солардың бейнелеріне еліктеуден туған сөздер. Мысалы: жалт-жұлт етеді, сарт ете түсті, арбаң-арбаң етіп, күлмің-күлмің етті, шіңк-шіңк етті.
Еліктеу сөздер мағынасы жағынан екіге бөлінеді: еліктеуіштер, бейнелеуіштер.
Еліктеуіш сөздер – табиғаттағы, төңіректегі түрлі дыбыстарға еліктеу арқылы жасалған сөздер. Еліктеуіш сөздер көбінесе ет көмекші етістігімен тіркесіп жұмсалады. Мысалы: сарт-сұрт ете қалды, гүрс ете түсті, жымың-жымың етеді, жарқ ете қалды, т.б.
Бейнелеуіш сөздер – табиғаттағы заттардың әр алуан күйін көру арқылы сипаттау, бейнелеу нәтижесінде жасалатын сөздер. Мысалы: жалт қарады, маң-маң басады, желп-желп етеді, жарқ-жарқ етті.
Еліктеу сөздер құрамына қарай негізгі, туынды, күрделі түбір болып бөлінеді.
1. Негізгі еліктеу сөздерге түбір сөздер жатады: дүңк, тырс, дік, жылт, шаңқ, қарқ, дүрс, арс, шарт, пыр, шиқ, жалп, жарқ, шіңк, бүлк, тарс, қиқ, т.б.
2. Туынды еліктеу сөздер -аң, -ең, -ың, -ің, -ң жұрнақтары арқылы жасалады: балп-аң, елп-ең, жылт-ың, кілт-ің, жайна-ң, қиқ-аң, т.б.
3. Күрделі еліктеу сөздер қайталану: бүрсең-бүрсең, дүр-дүр, гүрс-гүрс, жалп-жалп, т.б; қосарлану: арбаң-ербең, адыраң-едірең, шап-шұп арқылы жасалады.
Еліктеу сөздерден жұрнақ арқылы басқа сөз таптары жасалады:
1. Еліктеу сөзден зат есім жасайтын жұрнақтар:
-ыл, -іл, -л – тарс-ыл, сарт-ыл, дүрс-іл, күңк-іл, бүлк-іл, арс-ыл, т.б.
-ақ, -ек – бұлт-ақ, бүлк-ек, т.б.
-ғыр, -гір – даң-ғыр, дүң-гір, т.б.
2. Еліктеу сөзден етістік жасайтын жұрнақтар:
-ыра, -іре – салб-ыра, үлб-іре, т.б.
-ла, -ле – дабыр-ла, күбір-ле, т.б.
-да, -де – қоқаң-да, ербең-де, т.б.
Еліктеу сөздер көбінесе көмекші етістікпен, кейде негізгі етістікпен тіркесіп жұмсалады. Еліктеу сөздер көмекші етістікпен тіркескенде, күрделі баяндауыш қызметін атқарады. Мысалы: Аспанда самсаған жұлдыздар дір-дір етеді. Кенет артына жалт қарады. Дір-дір етеді, жалт қарады – қайтті? – баяндауыш.
Еліктеу сөздер түрленіп келіп, басқа сөйлем мүшелерінің де қызметін атқарады. Мысалы: Жарқ-жұрқтан көзің талып, даң-дұңнан құлақ тұнады. Жарқ-жұрқтан, даң-дұңнан – неден? – толықтауыш.
Тарс-тұрс еткен дыбысқа барлығы елеңдей қалды. Тарс-тұрс еткен – қандай? – анықтауыш. Жүгірген бойы өзенге күмп беріп қойып кетті. Сәби томп-томп жүгіріп жүр. Томп-томп, күмп беріп – қалай? – пысықтауыш.
Қосарланудан және қайталанудан жасалған еліктеу сөздер дефис арқылы жазылады. Мысалы, қарш-қарш, сарт-сарт, опыр-топыр, делең-делең, бүрсең-бүрсең, қалт-құлт, қорбаң-қорбаң, т.б.
Мәтінде қандай мәселелер көтерілді?
Мәтінде түлектердің мамандық таңдауы туралы мәселе көтеріледі . Түлектер яғни мектеп бітірген адамдар дұрыс мамандық таңдай алмайтындығы айтылады . Және оқушылар мамандықты таңдауды емес , грантқа түсуді көп армандайтыны туралы мәселе көтеріледі . Және соның кесірінен дұрыс жұмысқа орналаса алмайтындығы туралы айтылады .
Мәтіннің негізгі ойы қандай?
Мәтіннің негізгі ойы жастардың мамандығы . Олардың мамандық таңдай алмауы туралы .
Және олардың жоғары оқу оқығанымен мамандық таңдай алмауы туралы .
Поделитесь своими знаниями, ответьте на вопрос:
1995 жылы әлемдік спорт шеберлері волейболдың 100 жылдық мерейтойын тойлады. бұл ойынның ресми күні 1985жыл деп есептелінеді. ақш-тың массачусетс штатындағы белгілі гелиокс колледжінде дене шынықтыру пәнінен сабақ берген американдық азамат уильям дж. 1897 жылы волейболдың 10 шартын ұсынған. оның басты қағидалары төмендегідей:
волейбол. алаңның ауқымы белгіленуі тиіс.алаң аумағы: 25х50 фут (7,6х15,1 метр).себеттің көлемі 2х27 фут (0,61х8,2 метр).биіктігі: 6,5 фут (198 сантиметр).доп резіңке теріден жасалуы керек. оның салмағы - 340 граммуильям дж. морган бұл ойынды «минтонет» деп атаған екен. негізінен волейболдың тарихы он тоғызыншы ғасырдан бастау алады. кейбір ақпараттарға сүйенсек, еуропа, орталық және оңтүстік америка халықтары осы тектес ойынды мыңдаған жыл бұрын ермекке айналдырған көрінеді. ежелгі рим жылнамаларында да біздің заманға дейін iii ғасырда волейбол сынды фаустбол ойын түрі ұйымдастырылып тұрған. олар әр командада 3-6 ойыншыдан бөлініп, допты аласа қабырғадан лақтыруға тырысқан. фаустбол ойыны әсіресе, еуропа халықтарына кеңінен танылған. ойын 15 минуттан 2 таимға созылған.десе де, волейболдың ресми күні 1895 жыл деп белгіленді. оны алғаш ойлап тапқан- у. дж. морган.арада бір жыл өткен соң, яғни 1896 жылы "минтонет" ойыны спрингфилде ( ақш, массачусетс штаты) христиан жастар одағының конференциясында назарға ұсынылды. аталмыш одақ волейболдың бастамашылары бола білді.кейіннен тас қамалдан емес, арнайы тордан допты лақтыру мүмкіндігі пайда болған кезде профессор альфред хальстед "минтонетті" "волейбол" атауымен алмастыру қажет деп мәлімдеме жасады. 1897 жылы христиан жастары қауымдастығы волейболдың ресми шарттарын айқындап, арнайы анықтама ретінде шағын кітапша басып шығарды.1900 жылы волейбол танымалдығы жағынан ақш-тың шеңберінен шығып, әлемнің өзге елдеріне таныла бастады. ойынға алғашында канада, кейін үндістан және азия елдерін қызығушылық танытқан. 1905 жылы куба, 1906 жылықытай, 1908 жылы жапонияда волейбол құрамалары құрылды. 1909 жылдан бастап пуэрто-рикода бұқаралық ақпарат құралдырында волейбол матчынан репортаждар беріледі бастады. мысалы, 1910 жылы перу менфилиппинде, 1912 жылы уругвай да, 1914 жылы , 1917 жылы мексика мен францияда, 1918 жылыиталияда, 1919 жылы чехословакияда, 1923 жылы африка құрлығындағы мысыр, тунис, марокко, ал 1924 жылыиспания мен огославияда, 1925 жылы голландияда жастар христиан қауымдастығының бастамасымен арнайы командалар пайда болды.1900 жылы американың «spalding» фирмасы алғашқы волейболдық доп жасап шығарды. бүгінде ресми жарыстарда допты дайындауды жапондық "mikasa" корпорациясы мен ағылшындық "molten" "wilson" фирмасы жауапкершілікке алып отыр. 1900 жылы ойынның алғашқы ресми 12 ережесі қарастырылған. оның ресми регламенті 20 жылдары қолданысқа енді. сол кезде биресми халықаралық турнирлер өтіп тұрған болатын. 1913 жылы 16 ерлер командасымен азия ойындары өтті. оған қытай мен филиппин қатысты.1913 жылы манилда қиыр шығыс елдерінің ойын бағдарламаларына волейбол енгізілді. і-дүниежүзілік соғысқа дейін американдық әскерилер волейболды уақытты тиімді өткізудің бір әдісі ретінде ойнаған.1921 жылы қиыр шығыста өткен чемпионат азия мен жапонияда ерлер командалары арасында өткен алғашқы жоғары дәрежеде көрсетілді.ал, 1922 жылы канада мен ақш-та христиан жастар қауымдастығы жетекшілерінің қолдауымен волейболдан алғашқы ойын өткізілді.осы жылы чехословакияда ерлер құрамасы арасында ұлттық чемпионат ұйымдастырылды. 1929 жылы орталық америкадағы олимпиадалық ұлттық комитет ерлер волейбол құрамасын кубада өтетін олимпиадалық аймақтық ойындар тізіміне қосты. осы жылы ақш пен польшада алғашқы ұлттық чемпионат өтті. сонымен қатар біріншілік ойындары еуропада, нақтырақ айтсақ, , ақш, франция мен польша командалары өзара бәсекелесті.бірте-бірте волейбол халықаралық дәрежеге жетті. 1922 жылы ақш-та волейболды олимпиада ойындарына қосу туралы ұсыныс жасалды.1932 жылы әйелдерден құралған волейбол командасы сальвадорда өткен аймақтық олимпиада жарысында өнер көрсетті.ал, 1936 жылы стокгольмда гандболдан халықаралық федерация мен польша өкілдігі волейболды гандболдың бір түрі ретінде санау керектігі туралы бастама көтерген. сол кезде еуропадан 13, америка елдерінен 5 және азия мемлекеттерінен 4 елден арнайы комиссия құрылды.1936 жылы волейболдан халықаралық федерацияның қолдауымен жарыстар өткізіліп тұрды. алайда, берлинде өтуі тиіс олимпидалық ойын екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан үзіліс жасады. әскери іс-қимыл аяқталған кезде, 1944пен 1946 жылдары волейболдан әлем чемпионаты бразилияда өткізілді.1947 жылдың 18 мен 20 сәуір аралығында парижде 14 елдің қатысуымен (белгия, бразилия, мажарстан, голландия,мысыр, италия, польша, португалия, румыния, ақш, уругуай, франция, чехословакия және югославия) federation internationale de volleyball (fivb - фивб) халықаралық волейбол федерациясы құрылды. бұл волейболдың халықаралық деңгейде беделін арттыруға көп септігін тигізді.80 жылдары фивб-ға мүше болған елдер қатарын 156-ға өсті. 1984 жылы жаттықтыру курсының 100 жылдық мерейтойы.