Кейін, алда, бері, жоғары, ілгері, төмен деген сөздерге сөйлем

Бүгін біз мұғалімнен кейін кешігіп келдік. қай кезде де менің мектебім спорт және білім жағынан алда. ол әрі бері жүрді. жаңа лифт жоғары төменге лезде жеткізіп алып барады екен. біз сабақта ілгері ықпал туралы өттік

ответ:Жалғаулар

Жалғау— сөз бен сөзді байланыстыратын, сөз аралығындағы қатынастардың көрсеткіші болып табылатын, сөзге грамматикалық мағына үстейтін қосымшалар. Жалғаудың төрт түрі бар: көптік, тәуелдік, септік, жіктік. Жалғаулар бірінен соң бірі жалғана береді. Мұндай жағдайда көбінесе алдымен көптік, онан соң тәуелдік, сөз соңында септік жалғаулары жалғанады, жіктік жалғауы да сөз соңында жалғанады: оқушы-лар-ымыз-ға, бала-мыз, келе-сіз.

Көптік жалғаулар: дар/дер л, м, н, ң, ж, з

тар/тер қатаң дауыссыздар + б, в, г, д

лар/лер дауыстылар + й, р, у

қағаздар, емтихандар, кiлемдер, жолдастар, мектептер, таулар, үйлер.  

Септік жалғаулар арқылы есімдер сөйлемдегі етістіктермен де, шылау сөздермен де, есімдер өзді-өздері де жалғасып әр алуан қарым-қатынасқа түседі.

Атау септік: – еш жалғаусыз.

Ілік септік:  - ның, - нің, - дың, - дің, - тың, - тің.

Барыс септік: ға,ге,қа,ке.

Табыс септік: - ны,- ні, - ды, - ді, - ты, - ті.

Жатыс септік: - да, - де, - та, - те.

Шығыс септік: - нан, - нен, - дан, - ден, - тан,- тен.

Көмектес септік: - мен, - бен, - пен.

Мысалы:

Кітап/мектеп

Кітаптың/мектептің

Кітапқа/мектепке

Кітапты/мектепті

Кітапта/мектепте

Кітаптан/мектептен

Кітаппен/мектеппен

Тәуелдік жалғау, әдетте, бір заттың басқа бір затқа тәуелді екенін білдіретін қосымша. Негізінде зат есімге тән қосымша бола тұрса да, зат есім қызметін атқаратын, демек, субстантивтенетін (заттанатын) сөздердің барлығына да жалғана береді

I жақ: -м, - ым, - ім.

II жақ: –ң, - ың, - ің.

II жақ: –ңыз, - ңіз, -ыңыз, - іңіз.

III жақ: -сы, - сі, -ы, -і.

Мысалы:

Жекеше:

Менің досым/дәптерім

Сенің досың/дәптерің

Сіздің досыңыз/дәптеріңіз

Оның досы/дәптері

Көпше:

Біздің досымыз/дәптеріміз

Сендердің достарың/дәптерлерің

Сіздердің достарыңыз/дәптерлеріңіз

Олардың достары/дәптерлері

Жіктік жалғау - баяндауышқа ғана тән жалғау. Жіктік жалғау тек қана синтаксистік қызмет атқарады.

Жіктеу категориясы - қазіргі қазақ тілінде тек етістікке ғана тән қасиет емес, баяндауыш болып қызмет атқара алатын өзге де сөз таптарына, соның ішінде есімдерге де тән қасиет.

Жекеше /// көпше

І жақ -мын, -мін, -бын, -бін, -пын, -пін /// І жақ - мыз, -міз, -быз, -біз, -пыз, -піз.

ІІ жақ -сың, -сің /// ІІ жақ -сыңдар, -сіңдер

ІІ жақ -сыз, -сіз /// ІІ жақ -сіздер, -сыздар

ІІІ жақ – ///ІІІ жақ-

Оқушымын /Оқушымыз

Оқушысың/ Оқушысыңдар

Оқушысыз /Оқушысыздар

Оқушы/ Оқушылар.

Объяснение:

Семей — Шығыс Қазақстан облысының батыс өңіріндегі екінші орындағы ірі қала болып табылады. Ол Ертіс өзенінің екі жағасына орналасқан. Аумағы – селолық округтерді қосқанда 27,5 мың шаршы метр.

Қала

Семей

Semey central square.jpg

Елтаңбасы

Елтаңбасы

Әкімшілігі

Ел

Қазақстан

Статусы

Облыстық маңызы бар қала

Облысы

Шығыс Қазақстан облысы

Әкімі

Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов

Тарихы мен географиясы

Координаттары

50°24′40″ с. е. 80°13′39″ ш. б.50.41111° с. е. 80.22750° ш. б. (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1718

Бұрынғы атаулары

Доржикент қалашығы, Семпалат (Семипалатинск) бекінісі, Алаш-қала

Қала статусы

1782

Жер аумағы

210 км²

Климаты

қатаң-континенталды

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары

Тұрғыны

323 721 адам (2019[1])

Тығыздығы

4139 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақтар 71,00%

орыстар 24,00 %

татарлар 3,00%

немістер 0,99 %

украиндар 0,77 %

белорустар 0,21 % [2]

Этнохороним

семейлік

Ресми тілі

қазақ тілі

Сандық идентификаторлары

Телефон коды

+7 7222

Пошта индекстері

F1

Автомобиль коды

F мен U (2013 жылға дейін), 16 (2013 жылдан соң)

akimsemey.gov.kz

(қаз.) (орыс.)

Семей картадаСемейСемей

Commons-logo.svg Ортаққордағы санаты: Семей

Гринвичтен 500 ендік және 800 бойлық сызықтары қиылысында Семей қаласынан батысқа қарай 40 км. Дегелең тауында Евразия супер-құрылығының Географиялық орталығы анықталған.

Өңір климаты ерекше географиялық орналасуымен ерекшеленеді, құрылықта, мұхиттардан барынша алыс орналасқан.

Аумақ арктикалық бассейнге ашылған, бірақ Азияның ең биік тау шыңдары оны Үнді мұхитының әсерінен оқшау қалдырған. Климатының шұғыл континентальдылығы жылдық және тәуліктік температуралардың жоғары амплитудасы салдарынан болып отыр. Қыста -45 – қа, жазда +45 –қа дейін жетеді.

Қала халқы 323 721 адам (2019ж.[1]). Ертістің екі жағасында орналасқан Семей еліміздің ірі де әсем қалаларының бірі болып табылады, жергілікті тұрғындар ғана емес, Қазақстанның «рухани астанасының» қонақтары да осындай пікірде.