По1 предоложению на каждый вид салалас құрмалас сөйлем

Аспанды бұлт басты да,жаңбыр жауды./ыңгайлас сал.қс/
Мен ерте тұрдым.,әйтсе де сабаққа кешіктім. /қарсылықты с.қ/
Асан театрға бармады,себебі уақыты жоқ. /себеп-салдар  с.қ /
Жаңбыр жауады,немесе қар жауады.   талғаулы с.қ/
Кешке ол кітап оқиды,кейде теледидар көреді. кезектес с.қ/
Жамандық жалын секілді өзін де өзгені де жалмай береді /түсіндірмелі с.қ/

1. ынгайлас салалас. шылауы: жане, арi, да, де, та, те. Мысал: биыл жайлауда болдым жане ауылдагы агаларымнын уйiне бардым.
2. карсылыкты салалас. шылауы: бiрак, дегенмен, сонда да, сойтсе де, айтсе де, алайда. Мысал: онын даусы жаксы, бiрак, ан айтуды жактырмайды.
3. себеп саладар. шылауы: ойткенi, себебi, сондыктан, сол ушiн. мысал: биыл шоп калын шыкты, ойткeнi жанбыр коп жауды.
4. Кезектес. Шылауы: бiрде, бipесе, кейде. Мысал: олар бiресе токтап демалады, бiресе кун узак журiп алады.
5. талгаулык. шыдай: не, немесе, алде, я, яки, айтпесе, не(я) болмаса. Мысал : ертерек уйге дерiгер шакыру керек немесе ауруханага бару керек.
6. тусiндiрмелi. Шылау: жалгаулыгы жок. Мысал: корыкканы сонша - орнынан тура алмай калды

Көшпенділер мәдениеті

Көшпенділер дегенде көбіне өз ата бабаларымыз есімізге келеді. Қазақтар бағзы заманнан қазіргі уақытқа дейін мал бағып малдың қамымен көшіп қонып жүре берген. Тек қана соңғы жүз жылдың ішінде индустрияландыру заманында және кешегі Сталиннің ұжымдастыруының есебінен орнықты өмір салтына көшіп кетті.

Көшпенді халықтар көбіне жылына кем дегенде екі рет көшіп отыратын болған. Жазда жайлауда кең жерлерде өмір сүрсе, қыста суықтан сақтану үшін тау бөктерлерінде пана жерлерді таңдайтын болған.

Көшпенді халықтар көбіне уақытын ат үстінде өткізген. Сонымен қатар олар үнемі мал үшін ыңғайлы жерлер іздеумен болған. Соның бір мысалы ретінде Асан қайғыны айтуға болады. Ал жақсы жерлер үшін талас та әрқашан қиын болған. Сондықтан олар көп соғысып жүрген.

Құлпытас – бейітке қойылатын тас белгі.

Ұғым-түсініктері мен салт-дәстүрлеріне қарай дүние жүзі халықтарында құлпытастың көптеген түрлері кездеседі.

Ежелгі Шумер, Мысыр, Этрустар заманында құлпытастар адам мүсіні түрінде жасалынды. Құлпытасқа адам бейнесін қашап, мәйітпен бірге қою дәстүрі ғұн заманы, түрік қағандығы, қыпшақ, түргеш дәуірлерінде кең жайылды. [1]

Құлпытастардың шығу тегі, рәміздік мән-мағынасы туралы ғылымда нақты тұжырым қалыптаспаған. Қалай болғанда да, қазіргі қазақ даласындағы құлпытастардың арғы тарихы сақтар мен ежелгі түркілердің тас мүсіндерімен, сондай-ақ көне түркілер жазуы қашалған бітіктастармен байланысты екендігі анық. Қазақ даласындағы құлпытастардың даму эволюциясы Батыс және Оңтүстік Қазақстанда сақталған құлпытастардан көрінеді.[2]

Құлпытастарды әрлеу, нақыштау, бедерлеу ісі сол кезеңде өмір сүрген халықтың қолөнері мен мемориалдық үрдісінің, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы мен дүниетанымының белгісі іспетті. Мысалы, түркі жерінде ислам дінінің бел алуына орай бейнелі құлпытастар орнына өрнекті көктастар қойылатын болды. Ислам дінінде қабір басына белгі қоюға рұқсат етілгенімен, аса үлкен құлпытас қойып, оған адамның, малдың немесе әлдебір заттың суретін бейнелеуге тыйым салынуына байланысты құлпытастарға арабша Құран сүрелері мен аяттар жазу өнері етек алды. Түркістандағы Иасауиге қойылған құлпытас, сондай-ақ сонда жерленген қазақ халқының атақты хандары мен қайраткерлерінің басына қойылған құлпытастарда осы үрдіс сақталған.[3]