Сочинение на каз.яз рассказа "толағай"

Толағай" - халық аңызы. Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы тау атауына байланысты аңызда бұрынғы өткен заманда, үлкен өзен бойында Саржан деген аңшы өмір сүргендігі, жылдар жылжып, күндер өткенде оның әйелі Айсұлу өмірге ұл әкелгендігі, қуанған әкешеше дүбірлетіп той өткізіп, балаға Толағай деген ат қойғандығы айтылады. Ертегі желісіндегідей сюжеттер бой көрсетіп, Толағай ай санап емес, күн санап өседі. Төрт жасында нағыз батырға айналып, жетіге келгенде белдесуге шақ адам табылмайды. Әкесімен бірге аңға шығып, атақты аңшыға айналады. Бірде олардың мекеніне жұт келеді. Жауын жаумай, қуаңшылық болады. Шөлден мал қырылып, адам өледі. Күннің ыстығынан киіз үй- ді паналап, анасымен әңгімелесіп, Толағай одан жаңбырлы жерді сұрайды. Анасы қиыр шетте өткен жастығын еске алып, ешқашан құрғақшылықты білмейтін, шөбі шүйгін мекеннің бар екенін айтады, таулары аспан тіреген жер жаннаты Тарбағатай жайлы ұзақ әңгімелейді. Ол көп жүріп шыңдарын қар басқан асқар тауларды тауып алады, оған биік тоғайлы, құстары сайрап, төбесін бұлт жапқан бір ғана тау ұнайды. Ол осы тауды құшағына алып, қатты ырғайды да арқасына салып, кері еліне қарай қайтады. Ол шаршамай ұзақ жүреді. Халық жылжып келе жатқан үлкен тауды көреді. Оны көтеріп келе жатқан Толағай екенін біледі. Найзағайойнап, күн күркіреп, жауын селде- теді. Халық "Толағай" деп ұрандап, қуанышпен қарсы алады. Қуарған шөп көтеріліп, жан-жануар мөңіреп- азынап шулайды. Шаршаған батыр тау астынан шыға алмай "Апа!" деген жалғыз ауыз сөзге ғана шамасы келеді де, мәңгіге тау астында қалады. Бақытты ана айғайлы жылауға басады, халық қайғы жамылып, тау да бұған шыдай алмай көзінен жас бұлақ болып ағады. Содан бері бұл тау "Толағай" деп аталады. Аңызды Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті қазақ әдебиеті кафедрасының фольклорлықэкспедициясы Тарбағатай өңірінен жазып алған. Қолжазба нұсқасы осы кафедраның арнайы қоры мен Әдебиет және өнер институтының қолжазба және мәтінтанубөлімінде сақтаулы.

Аспаз, даяшы, асхана туралы жұмбақтар:

Бал татыған мәзір,

Ол бар жерде әзір. (Аспаз)

Қалпағы ақ қарасаң,

Дәрiгер емес, бiрақ ол.

Дәм мәзiрiн қаласаң,

Алға ұсынып тұрады ол.  (Аспаз)

Жақсы тамақ пісіріп,

Бізге үнемі береді.

Ботқа, көже, тоқашты

Дәмді етіп пісірген.

Ол кім екен, кім білер? (Аспаз)

Асхана мен дәмхана,

Оның жұмыс мекені.

Поднос тасып жүреді,

Бұл кім екен өзі? (Даяшы)

Дәмхана келсең болғаны,

Не қалайсыз? деп күтеді. (Даяшы)

Не қалайсыз деп сұрап,

Тәтті тағам ұсынған,

Бұл кім екен, балалар? (Даяшы)

Тәтті тағам мекені,

Мектептің бұл "жүрегі"? (Асхана)

Тәтті тоқаш бір тістеп,

Бұл жерде шай ішіп,

Қарның ашса, тағам жеп,

Демалатын бұл қай жер? (Асхана)

Ыстық тоқаш, тәтті нан,

Бәліш пенен сүт ботқа,

Не қаласаң, бәрі бар,

Бұл қай жер екен, кім айтар? (Асхана)

Жолбарыс-ең ірі тобының өкілі кошачьих оның денесінің ұзындығы 1,9-3,3 см салмағы 100-320 кг 6 айлық тигренок өлшемі-бабына ересек леопарда жолбарыстар жалғыз аңдар белсенді жолбарыстар түнде көріп қараңғыда оның сұлу полосатая тері жасырады оның жолбарыстар-өте күшті аңдар 1 жолбарыс мүмкін тащить ұша жылқы 500 м жолбарыстар өмір сүреді тропикалық ормандарында қылқан жапырақты ормандарында және мангровых батпақтардағы ол өмір сүреді үндістан мьянмане таиланд, малайзия қытай және суматра соңғы 100 жыл ішінде оның таралу аймағы қатты азайып, қазір бар 6 кіші тигра бұл амур бенгал оңтүстік-қытай суматранский индокитайский және малай жолбарыстар-вимирающие аңдар, олардың саны, барлығы 3200 және олар өмір сүреді, тек Азияда олар Қызыл кітапқа енгізілген олар вымирают кінәсінен адам ол ресми түрде қазақстан астанасы аталды барыс-сүйек ет органдардың терілері, сондай-ақ вырубал орманның онда жолбарыс өмір сүреді және уничтожал оның опосаясь өз мал