Яссауидің «диуани хикмат» кітабының қазақша атауын табыңыз. a) даналық кітабы. b) құтты білік c) ақиқат сыйы. d) сөздік кітабы. e) ақырзаман кітабы. 2. қыз анадан көрмейінше, өнеге алмас, ұл атадан көрмейінше, сапар шекпес - деген нақыл сөздің қайдан алынғанын белгілеңіз. a) «оғыз қаған» жырнан. b) «қорқыт ата» кітабынан. c) «тоныкөк» жырынан. d) «күлтегін» жырынан. e) «алып-ер тұңға» жырынан. 3. қаз-қаз, , қаз , қ бассаң мәз өлеңнің түрін табыңыз. a) беташар. b) бесік жыры. c) бата-тілек. d) тұсаукесер. e) тойбастар. 4. «ер төстік» ертегісіне жатпайтын кейіпкерді белгілеңіз. a) саққұлақ. b) самұрық құс. c) желаяқ. d) жалғыз көзді дәу. e) таусоғар. 5. төрт түлікке жатпайтын жануарды атаңыз. a) сиыр. b) қой c) доңыз. d) жылқы. e) түйе. 6. асан қайғы қай ғасырда өмір сүргенін көрсетіңіз. a) xv ғасырда. b) xiv ғасырда. c) xiii ғасырда. d) xvi ғасырда. e) xvii ғасырда. 7. арғымақ атқа міндім деп, артқы топтан адаспа! күнінде өзім болдым деп, кеңпейілге таласпа! -деген өлең жолдарының авторын көрсетіңіз. a) асан қайғы. b) қазтуған. c) шалкиіз. d) бұқар. e) доспанбет. 8. ы.алтынсарин өлеңін көрсетіңіз. a) «әке мен ». b) «өнер – білім бар жұрттар». c) «қыпшақ сейітқұл». d) «ғылым таппай мақтанба». e) «өлең – сөздің патшасы». 9. махамбет өліміне себепші болған опасыз жанды көрсетіңіз. a) қарауылқожа. b) арыстан жантөрин. c) баймағамбет. d) жәңгір хан. e) ықылас. 10. «қорқыт», «жүсіпхан» поэмаларының авторын табыңыз. a) мағжан жұмабаев. b) ілияс жансүгіров. c) абай құнанбаев d) сәкен сейфуллин. e) шәкәрім құдайбердиев. 11. шәкәрім шығармасын табыңыз. a) «ақбілек». b) «батыр баян». c) «абай жолы». d) «қалқаман-мамыр». e) «оянған өлке». 12. д.исабековтің пьесасын көрсетіңіз. a) «неке қияр». b) «құдағи келіпті». c) «көктөбедегі кездесу». d) «мансапқорлар». e) «әпке». 13. арыстанмын, айбатыма кім шыдар? жолбарыспын, маған қарсы кім тұрар? көкте – бұлт, жерде – желмін гулеген, жер еркесі – желдің жөнін кім сұрар? үзіндідегі ұйқас түрін анықтаңыз. a) кезектес ұйқас. b) қара өлең ұйқасы. c) шұбыртпалы ұйқас. d) ақ өлең ұйқасы. e) егіз ұйқас. 14. жинағында маңғыстау, ақтерек, іле, сайрам, т.б. жер-су аттары мен алып-ер тұңға мен афрасияптың бір екенін көрсеткен әдебиет өкілін көрсетіңіз. a) жүсіп ғұни. b) әбу насыр әл-фараби. c) қожа ахмет яссауи. d) махмұт қашқари. e) рабғузи. 15. «біржан - сара» айтысында не себептен жеңіліп қалғанын көрсетіңіз. a) сара сөзден жеңіліп қалды. b) күйеуі жиенқұлдың кемшілігінен. c) біржан жақсы айтысты. d) жауап бере алмады. e) белгісіз себеппен. 16. шалкиіздің «алаштан байтақ озбаса» толғауы қай жинаққа енгенін көрсетіңіз. a) «алдаспан». b) «асау тұлпар». c) «көктем». d) «шолпан». e) «серке». 17. дулат бабатайұлының өлеңдері қандай лирикаға жататынын көрсетіңіз. a) көңіл күй лирикасы. b) өнер – білім лирикасы. c) махаббат лирикасы. d) саяси-әлеуметтік лирикасы. e) табиғат лирикасы. 18. күннен бағасыз бір белгі боп, нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың! мағжанның қандай өлеңінен алынған үзінді екенін анықтаңыз. a) «туған тілім». b) «қазақ тілі». c) «нұрлы тілім». d) «бабам тілі». e) «анам тілі». 19. жамбыл жабаевтың сатиралық өлеңін табыңыз. a) «сараң бай мен жомарт кедей». b) «менің пірім – сүйінбай». c) «мәңке туралы». d) «әкеме». e) «кәдірбайдың төбеті».

Жауаптары:

1. Яссауидің «Диуани хикмат» кітабының қазақша атауын табыңыз.

A) Даналық кітабы.

2. Қыз анадан көрмейінше, өнеге алмас,

Ұл атадан көрмейінше, сапар шекпес - деген нақыл сөздің қайдан алынғанын белгілеңіз.

B) «Қорқыт ата» кітабынан.

3. Қаз-қаз, балам, қаз балам,

Қадам бассаң мәз болам...өлеңнің түрін табыңыз.

D) Тұсаукесер.

4. «Ер Төстік» ертегісіне жатпайтын кейіпкерді белгілеңіз.

B) Самұрық құс.

5. Төрт түлікке жатпайтын жануарды атаңыз.

C) Доңыз.

6. Асан қайғы қай ғасырда өмір сүргенін көрсетіңіз.

A) XV ғасырда.

7. Арғымақ атқа міндім деп,

Артқы топтан адаспа!

Күнінде өзім болдым деп,

Кеңпейілге таласпа!

-деген өлең жолдарының авторын көрсетіңіз.

A) Асан қайғы.

8. Ы.Алтынсарин өлеңін көрсетіңіз.

B) «Өнер – білім бар жұрттар».

9. Махамбет өліміне себепші болған опасыз жанды көрсетіңіз.

E) Ықылас.

10. «Қорқыт», «Жүсіпхан» поэмаларының авторын табыңыз.

A) Мағжан Жұмабаев.

11. Шәкәрім шығармасын табыңыз.

D) «Қалқаман-Мамыр».

12. Д.Исабековтің пьесасын көрсетіңіз.

E) «Әпке».

13. Арыстанмын, айбатыма кім шыдар?

Жолбарыспын, маған қарсы кім тұрар?

Көкте – бұлт, жерде – желмін гулеген,

Жер еркесі – желдің жөнін кім сұрар?

Үзіндідегі ұйқас түрін анықтаңыз.

B) Қара өлең ұйқасы.

14. Жинағында Маңғыстау, Ақтерек, Іле, Сайрам, т.б. жер-су аттары мен Алып-Ер Тұңға мен Афрасияптың бір адам екенін көрсеткен әдебиет өкілін көрсетіңіз.

D) Махмұт Қашқари.

15. «Біржан - Сара» айтысында не себептен жеңіліп қалғанын көрсетіңіз.

B) Күйеуі Жиенқұлдың кемшілігінен.

16. Шалкиіздің «Алаштан байтақ озбаса» толғауы қай жинаққа енгенін көрсетіңіз. по

A) «Алдаспан».

17. Дулат Бабатайұлының өлеңдері қандай лирикаға жататынын көрсетіңіз.

D) Саяси-әлеуметтік лирикасы.

18. ...Алтын Күннен бағасыз бір белгі боп,

Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың!

Мағжанның қандай өлеңінен алынған үзінді екенін анықтаңыз.

B) «Қазақ тілі».

19. Жамбыл Жабаевтың сатиралық өлеңін табыңыз.

E) «Кәдірбайдың төбеті».

Шешендік сөздер - қоғам өміріне, табиғат құбылыстарына байланысты терең ой, бейнелі шебер тілмен айтылған халық шығармасы, тапқырлық сөздер мен тұжырымдар; қазақ ауыз әдебиетіндегі шағын дидактикалық жанр.  

Қазақ  халқының шешендік өнерінің алғашқы нұсқалары түркі халықтарының  Орхон, Енесей ескерткіштері мен көне жазба мұраларынан табылған. Мұнда Қорқыттың айтқан нақыл сөзі жазылған.

Шешендік өнер суырып салма ақындықпен жақын келетін сирек кездесетін дарын, әрі қасиет. Әркімнің қолынан келе бермейді, себебі ол терең ой мен ұтқыр шешімге құрылады.  

Шешендік сөздердің тәрбиелік мәні өте зор. Мысалы, Ыбырай Алтынсарин халық даналығының жас өспірімдерді тапқырлыққа, өткірлікке, адамгершілікке баулитын тәрбие құралы екенін жете танып, өз еңбектеріне орнымен енгізіп, пайдалана білді.

Кезінде үлкен дау – жанжалдың барлығы билер айтқан шешtндік сөздерге тоқтап, өз шешімдерін табатын болған. Тарихқа жүгінетін болсақ, қазақ халқының шешендік сөз өнері XII-XIII ғғ. Аяз би мен Майқы биден басталып, Асан қайғы, Жиренше шешен, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би, Әз Жәнібек, Махамбет пен Сырым батыр шешендіктерінен өз жалғасын тапқан.

Қазақ шeшeндiк сөздeрi — бастаy алар қайнар бұлақтарын түркiлiк танымнан түптeн тартып, өзiндiк ұлттық eрeкшeлiктeрдi, қасиeттeрдi бойына жинақтап, көркeмдiк қyатымeн, ғибраттық сарынымeн дараланған, сондай-ақ, аса бай поэтикалық тiлiмeн өзгeшe қалыпта көрiнгeн, халқымыздың рyхани азығына айналған көркeмдiк құбылыс. Сондықтан да баба мұрасы – өшпес мұра, ұрпаққа ұлағат, кейінгіге аманат, келер күнмен бірге жасайтын рухани асыл қазына екенін ұмытпайық.

Объяснение:

Үш тұғырлы тіл

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа кезекті жолдауында үш тұғырлы тіл жобасын кезеңдеп іске асыруды ұсынған болатын. Бұл жағдайда Қазақстан бүкіл әлемге халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылады. Бұл тілдер: қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс тілі – ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі – халықаралық бизнес пен экономика тілі.

Болашақ осы үш тілді қатар, жетік меңгерген жастарымыздың қолында болмақ. Себебі қазіргі жаһандану заманында бәсекеге барынша қабілетті жастардың болашағы жарқын болмақ.

Қазақстан Республикасы Болон процесіне мүше болғаннан бері үш тұғырлы тіл мәселесі өз маңызын жоғалтпай, керісінше арта түсуде. Қазіргі кезде үш тілді қатар меңгеруге бар жағдай жасалып отыр, сол мүмкіндікті барынша пайдалану керек деп есептеймін. Бұл да қазіргі заман талабы. Тез өзгеріп жатқан дұниеде өмір сүріп, өз орныңды табу үшін жан – жақты болу керек. Дана халқымыз «Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл» деп қазіргі заман талабына сай көрегендікпен, терең қалай терең ойлап айтқан десеңші...!