4-тапсырма. мәтінді тыңда. өлеңді мәнерлеп оқы.о, , біргемін мендүниеге келгенім жоқ шет жүріп, рақатын ойлау үшін бір бастың, сендермен, ықыласыңа еш нәрсені теңгермен. менің үшін бірдей тілің, жынысынсендер – менің бақытымның бұлағы, бірің – ана, бірің – аға-інісің.сендер менің дарыныма желдостық өскен, ерлік өскен ортаңаберген.енген сайын кеңи түсер тынысым.айөздеріңмен өмір шыңын біргеастым, жарты құртты бөліп жедім, сырластым.не кездессе, өздеріңмен көрмекпін, қарапайым еңбектің! барлығын да бағыштар ем сендергемахаббатын маған берсе жер-көктің.төлеген айбергенов​

-Ерте ,ерте ертеде  адамдар  құсқа  ұқсап  ұшуды  ,алысты  жақын  етуді,теңіз,көлдердің  үстімен  жүруді,отынсыз  тамақ  пісіруді,су  түбіне  жүзіп,ондағы  тіршілікті  білуді  қиялдапты.Сол  қиялдар  бүгінгі адамның  білімі,даналығы,талабы,еңбегі  арқылы  шындыққа  айналып  отырғанын  біз  білеміз.

-Адам  қиялы  іс жүзіне  қалай  асады  деп  ойлайсыңдар?

-Өздеріңнің  армандарың  туралы  айтып  беріңдерші?

-Қиял-адамның  шексіз  ойы.Қиялсыз  өмір  болмайды.Адам  өзінің  талабы,еңбегі,білімі  арқылы қиялындағы  арман-ойларын  іс  жүзіне  асыра  алады.Адам  қиялының  жақсы  ниеттен  туындауы,оның  рухани  дүниесінің   тазалығына  байланысты.

Жер қойнауын кешенді игеру — адамзат қоғамының минералдық шикізаттарға деген сұранысының жылдан жылға өсуіне байланысты туып отырған әлеуметтік, экономикалық және экологиялық проблема. Мұндай жағдайдың туындауының негізгі себептері: көптеген минералдық қорлардың азаюы (мыс., мұнай, газ, металдар, ауыз су, т.б.), жер беті мен жер асты суларының гидрологиялық режимінің бұзылуы, олардың шектен тыс ластануы, сөйтіп адамзаттың өмір сүруіне қауіпті жағдайдың туындауы, т.б. Бұл мәселелерді шешу үшін қолданылатын негізгі шаралар: тау-кен металлургиялық өнеркәсіптің өнімдерін ауыстыра алатын шикізаттарды жасауға көшу; кен орындарын кешенді игеру, ал өндірілген кенді қалдықсыз толық пайдалану; кенді байытуда озық технологияларды пайдаланып, ондағы пайдалы құрамдас бөліктердің шығымын арттыру; кен орындарын игерудегі өндіру мен байыту сияқты өндіріс орындарын жер астында орналастыру; табиғи ресурстарды пайдалануды ақылы жүйеге көшіру.