тты білікте» не туралы айтылады? А) сопылардың ілімі мен білімі Ә) автордың өскен ортасы Б) кемел мемлекеттің сипаты В) шығыс патшаларының билігі ( ) 2. «Құтты біліктің» үшінші нұсқасы қайдан табылған? А) Венаның Корольдік кітапханасынан Ә) Каир кітапханасынан Б) Парижде шығатын журналдан В) Наманган шаһарынан ( ) 3. Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітіретін, жауласқан елдің арасына ... айтатын, күлгенді жылатып, жылағанды жұбата алатын даналық сөздер иесі. Көп нүктенің орнын толтыр. А) бітім Ә) кеңес Б) ақыл В) шешім ( ) 4. «Шешендік сөз – қазақ ауыз әдебиетінің жанры, ғибраттылық мәні, өнегелі ой-тұжырымы бар айрықша тапқырлық танытатын нақыл сөз». Авторын тап. А) М. Әуезов Ә) Р.Сыздықова Б) Б.Абылқасымов В) Қ.Жұмалиев ( ) 5.Байдалы, Тіленші би, Әз Жәнібек, Шалқар би қай ғасырда өмір сүрген шешендер? А) он сегізінші ғасыр Ә) он тоғызыншы ғасыр Б) он жетінші он сегізінші ғасыр В) он сегізінші – он оғызыншы ғасыр ( ) 6. Берілген аталы сөздердегі көркемдік құралдарды тап. Дауыл болмай, жауын болмас, Даулы болған қауым болмас. Егіз ешкі сауын болмас, Екі жалқау ауыл болмас. А) аллитерация, анафора, ассонанс; Ә) аллитерация, эпифора, ассонанс, анафора; Б) аллитерация, анафора, эпифора; В) асонанс, анафора, эпифора; ( ) 7. «Шешендік өнерінің арқасында бала биден дана би дәрежесіне көтеріледі. Ол ел басқару ісіне араласып, Қазақ хандығының ішкі, сыртқы саясатына елеулі ықпал жасап отырған. Жоңғар басқыншылығына қарсы халық күресін ұйымдастырушылардың бірі болған ол елдің азаттық алуы жолында аянбай тер төгеді...» Үзіндіде кім туралы айтылған? А) Төле би туралы Ә) Сырым би туралы Б) Әйтеке би туралы В) Қазыбек би туралы ( ) 8. Сырымның Бала биге берген жауабында неше ағайынды екендігін айтады? А) екі ағайынды; Ә) он бір ағайынды; Б) көп ағайынды; В) төрт ағайынды; ( ) 9. Өмір құбылыстары мен табиғат заңдылықтары туралы ой пікірін философиялық түйінге айналдырған Бұқар жырау өмірде еш нәрсенің мәңгілік емес екенін қандай оймен тұжырымдайды? А) сөз тапқанға қолқа жоқ; Ә) жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді; Б) он тілекті қадірлеу; В) бәріңіз бір енеден туғандай болыңыз; ( ) 10. «Біржан мен Сара» айтысының тақырыбын анықтаңдар. А) айтыс өнерін дәріптеу; Ә) әлеуметтік-саяси тақырыпты көрсету; Б) әйел теңсіздігі; В) қыз бен жігіт айтысының үлгісі; ( )

1 а 2 в 3 б 4 а 5 ә 6 в 7 а 8 б 9ә 10 б

1)ХХ ғасырдағы ұлы оқиғалардың бірі де бірегейі – адамзат тарихында алғаш рет ғарышқа адам ұшырған Байқоңыр ғарыш аймағының дүниеге келуі болып табылады. Алайда қазіргі таңда ТМД – дағы осы бір аса ірі ғарыш кешенін пайдаланудың экологиялық зардаптары байқалып отыр.

Ғарыш айлағының жұмысы қоршаған ортаға мынадай кері әсерлерін тигізуде:

— ұшу процесінен кейін, атомосфераның табиғи режимі бұзылады;

— атмосфераны және жер беті қабаттарын токсинді зымыран жанармайының қалдықтарымен ластайды;

— атмосфераның озон қабатын бұзады;

— территорияларды ұшу аппараттарының қалдықтары мен сынықтарымен зақымдайды;

— қышқылды жаңбырдың жаууына себепші болады;

— ауқымды масштабта температураның жоғарылауына әсерін тигізеді.

Лабораториялық жағдайда жүргізілген зерттеулердің нәтижесі өсімдіктердің бойының қысқа болып, кейбір морфологиялық өзгерістер байқалып, ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы нашарлап және өнімділігінің төмендейтінін көрсетеді.

Сондай – ақ, жыл сайын Байқоңыр кешенінен Қазақстан Республикасы аумағына 30 – 35 мың тонна улы заттар таралады. Ракеталардан түскен қалдықтар Қарағанды, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстарына зиян келтіреді. Көптеген ғылыми зерттеулер ауа ылғалдылығының төмендеуі, жылдың әр мезгілінде температураның күрт өзгертуі, ғарыш ұшу аппараттарының жұмысымен байланыстырады.

Алғашқы эксперименттік бақылаулар қуатты ғарыштық ұшу аппаратының «Спейс – Шаттл» немесе зымыран жеткізгіш «Сатурн-5» аппаратының ғарышқа ұшыру кезінде Канаверал-Европа жағалауымен Солтүстік Атлантаға дейнгі аралықтың ауа ағынының өзгертуі, ал жылдың жылы уақытында «Плесецк» ғарыш айлағынан ұшырылатын қуатты ұшу аппаратының әсері бұрынғы Одақ территориясының Орталық Еуропалық бөлігіне және солтүстік-батыс облыстардың атомосфералық ауа ағынының активтілігінің жоғарылауына әсерін тигізетінін дәлелдейді.

1)Шыңғыстың Шоқанды орысшада оқыту себебі өзіміз білетіндей,ол кезде біз Ресей үкіметінің отарлығында болғанбыз.Яғни жақсы білім алу үшін орыс тілін оқу міндетті түрде болып саналған.

2)Себебі ақ сүйектен шыққан отбасылар патша үкіметімен жақсы қарым-қатынаста болды,жағдайлары да жақсы болған.Осы себеппен патша үкіметі ақсүйектің отбасынан шыққан балаларды оқытуға ықыласты болды.

3)Шоқан Уәлиханов осы сапарға шығу арқылы сапарха шыққан әр жердің тұрмыс-тіршілігін,өсімдіктері мен жануарларын,халықтарын,халықтардың салт-дәстүрлерін біліп,халыққан танытпақшы болды.