Қосымшаның түрлері.
Қазақ тілінде қосымша жалғау, жұрнақ болып екіге бөлінеді. Сөз мағынасын өзгертетін қосымшаны жұрнақ дейміз: жұмыс – жұмысшы, ойын – ойыншық, оқу - шы, бала - лы, орын - дық, сыр - мақ т.б.
Ал сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаны жалғау дейміз: жұмыс – жұмыста, ойын – ойынға, дәптер – дәптерді, көше – көшеде.
Қазақ тілінде жалғаудың 4 түрі бар:
1. Септік жалғау;
2. Көптік жалғау;
3. Тәуелдiк жалғау;
4. Жіктік жалғау.
Қазақ тіліндегі жұрнақ мағынасы мен қызметіне қарай екіге бөлінеді:
1. сөз тудыратын жұрнақтар өзі жалғанған сөзінен жаңа сөз тудырады. Мысалы, “жылқы - шы”, “біл - ім”, “жасы - қ”, “таға - ла”;
2. сөз түрлендіретін жұрнақтар өзі жалғанған сөзіне үстеме мағына қосып, сөздің тұлғасын өзгертеді. Мысалы, “көк-шіл”, “көк(г) - ірек”, “сары - лау”, “сары - рақ”, “жаз - ып”, “жаз - ғалы”. Жұрнақтар сөзге белгілі бір жүйеде рет - ретімен жалғанады.
Түбірге тете сөз тудыратын жұрнақтар, одан кейін сөз түрлендіретін жұрнақтар, бұлардан соң жалғаулар орналасады. Жұрнақтар түбірге де, туынды сөзге де жалғанады (“бас - шы”, “басшы - лық”, “ұйы - м”, “ұйым – дас – тыр – у – шы”).
Достық (жұрнақ) Адамдардың достығы әдетте жыл өткен сайын беки түседі.
Досым (жалғау) Менің досымның есімі - Арнұр.
Поделитесь своими знаниями, ответьте на вопрос:
Бір түлкі қалың ағашты аралап келе жатып , ағаштың басында отырған қырғауылды көреді . Қырғауылға жақындап келеді де : Сәлеметсіз бе , қырғауылым ! Халіңіз қалай ? – дейді . Қырғауыл : - Жақсы , өзің қалай тұрасың ? - дейді . Түлкі : - Жерге түсіп , сөйлессеңіз қайтеді ? Бір құлағым естімеуші еді , – дейді . Қырғауыл : — Жерге түсуге қорқамын . Жерде әр түрлі аңдар бар . Бізді жеп қоюы мүмкін , - дейді . Түлкі : - Әй , достым , қазір заман бұрынғыдай емес . Жаңа ғана келдім , бұйрық шықты . « Біреу ге біреу зорлық қылмасын ! » депті . « Қой мен қасқыр бірге жүрсін , түлкі мен тауық бірге жүрсін ! » – депті , - дейді . Қырғауыл : Жақсы хабарыңыз бар екен , рақмет , достым ! Мына жақтан бір иттер келе жатыр . Ит терге де хабарыңызды айтыңыз . Олар да жақсы хабарды естісін , - дейді . « Ит » деген сөзді естіген соң түлкі алдыартына қарамастан , қаша жөнеледі . Қырғауыл : – Қайда барасың , Түлкім , бұйрықты ұмытып кеттің бе ? – дейді . Түлкі : - Кім біледі , бұйрықты олар естімеген шығар , - дейді міңгірлеп Это Соч