?>
-тапсырма. Мәтінді оқы. Мәтінге тақырып қой. Хан ием, маңғұл түмендері Сүйіндік асуы арқылы Қаратаудан беріасып келе жатыр.Алдағы қол кімдікі екен? - деді Иланшы Қадырхан- Меркіт ханы Арсылaн кeрінеді, деді БаршынОшақбай батырдың өзі қайда?- Топ жігітімен жау алдына аттанған.Иланшы Қадырхан жанындағы Мақсұтқа қарап, жарлық жасады:Қос дабыл ұрыңдар! деді.Бұл – ел басына қатер тенгенде қолды түгел дүрс көтеретін белгі болатын.- Иланшы Қадырхан тұлпарын көсілтіп ортаға шықты. Жау жағын қалткідірткен зор дауыспен «Жекпе-жек» деген сөзді үш мәрте қайталады...Иланшы Қадырханға қарсы Тоғышар ноян шықты. «Ә-əl» - десiп шабысқанәуелгі шайқаста маңғұлдың қылышы қақ бөлінді...Қазақша қазан айының басында Отырарға сұрапыл соңы әкелген тасатқыштар соғысы басталған. Жау Отырарды жан-жағынан қаумалап, ата бастады.- Иланшы Қадырхан қасына Хисамеддин мен Исмаилды ертіп, Күмбезсарайға аттанды. Фараби кітапханасына келіп жетті. Түн жамылып кітап-хананы кешіруге жарлық жасады. Әуелі кітаптар катталып, буылды, сыр-тынан ылғал өтпейтіндей етіп терімен оралды, орамдарды қыш құмырағатоғытты, қыш құмыраның аузы сазбен сыланды. Ең сенімді деген жігіт-тер әзір болған құмыраларды түйеге артып, Көкмардан мешітіне тасыды.Мешітке жеткен қыруар құмыраны жерасты кeлиясына түсірді. ИланшыҚадырхан қазынаны өз қолымен жайғастырды. Таң ата Фараби кітапханасыжерасты мекеніне түгел тығылып біткен.
Ответы
Адам ағзасына судың көп пайдасы бар. Себебі мидан бастап асқазанға дейінгі барлық
мүше суды қажет етеді. Сондықтан күнде таңертең су ішу керек. Дәрігерлер судың
төмендегідей пайдасын атап көрсетеді:
• дене температурасын тұрақты ұстап тұр;
оттегі тасымалдайды;
• бүйрек пен бауырдағы қалдықтарды (шлан) тазалайды;
дәрумен мен минералдарды таратады;
денені жарақаттанудан қорғайды;
жасушалар мен бұлшықеттерді біріктіреді;
• тері жасушаларын ылғалдандырып, сауықтырады.
Су ас қорытуға жақсы көмектеседі. Ересек адамның денесінде 40-50 литр су
болады. Қанның 83%, бұлшық еттердің 75%, мидың 74%, сүйектердің 2296 судан тұрады.
Денеде 20% су жетіспесе, адам өміріне қауіп төнеді. Адам қажет мөлшерде су ішпесе,
миының жұмысы баяулайды. Қан қоюланады. Жүрек көп жұмыс істеуге мәжбүр болады.
Іші қатады. Адамның басы айналып, ауырады. Тез шаршап, әлсіздік пайда болады. Тамақ
ішуге тәбеті болмайды.
Адам тұмаумен ауырғанда, биік жерлерде болғанда, күн ыстықта көп су ішуі қажет.
Күнде таңертең тұрғанында 2 стакан су ішкен пайдалы