На ! только без переводчиков, они не правильно ! мұқағали мақатаев біздің көктем. көктем келді ауылға, мамырлап бұлт, таң-тамаша дүние, дабырлап жұрт. көктем келді. өмірдің келешегі - көкпен бірге дүркіреп төл өседі. сағым қыздың ап қашып орамалын, асыр caп тентек жігіт - жел еседі. көктем келіп ауылға қыз көрікті, таң-тамаша дүние жүзге еніпті. асқар ала таулардан асып әрі, аяз атаң барады мұз бөрікті. көктем, көктем! қыз - көктем ауылдағы өлең-жыр, әзіл-күлкі ауыл маңы. тиянақ таппай ұшқан көк көбелек, көк гүлге қонды-дағы

пришла весна в село и тучи

прекрасный мир вокруг и народ расшевелился.

пришла весна. будущее жизни -

растет трава, а вместе с ней и скот.

любимой девушки, украв платок,

бежит парнишка-хулиган, как ветер.

пришла весна девицей-красавицей,

и мир приобрел прекрасный облик.

из высоких гор

к нам идет дед мороз в ледяной шапке (бөрік - шапка национальная)

весная, весна! девушка - весна в селе

вокруг песни и плясы, шутки кругом в селе.

синяя бабочка летает и не может найти внимания

присела на синий цветок и

футбол қазақстанда ең әйгілі спорт түрлерінің бірі саналады. қазақстандық футболдың басқарушы органы болып 1992 жылы құрылған қазақстан футбол федерациясы табылады. 1994 жылы қазақстан fifa-ның толыққанды мүшесі атанды. 2001 жылға дейін азиялық конфедерацияға кірген болса, 2002 жылы uefa құрамына өткен.

2002 жылдың 25 сәуірінде қазақстан uefa-ның 52-ші мүшесі болып қабылданды. қазақстан футбол федерациясын еуропа футбол қауымдастықтары одағы құрамына қабылдау туралы шешім стокгольмде өткен уефа конгресінде бекітілген. содан бері бұл күн қазақстан футболы күні ретінде аталып өтіледі.[1]

ярыш футбол клубы, семей қаласы, 1914 жылы

қазақстанның алғашқы футбол клубтары 1913 жылы семей қаласында пайда болған

тыңдалым мен айтылым  

1-мәтін

«астана операның» бас сахнасының көлемі   –   935 шаршы метр. бас сахнаның ені      

21 метрді, ал   тереңдігі –   59 метрді құрайды. ал «ослодағы опералық театрдың үлкен  

сахнасының   ені   небары   16   метр,   ал   тереңдігі   40   метр» ,   -   дейді   мұхтар   абрарұлы.  

астанадағы жаңа театрдың қосымша екі бүйірлік сахнасы бар. театр сленгінде «қалта» деп  

аталатын бұл сахналар   қажет   кезде дайын декорацияларымен жылжи жөнеледі. сөйтіп,  

қойылымдар циклінің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. осының арқасында «астана операда»  

ең күрделі спектакльдерді сахналауға мүмкіндігі мол.  

«астана опера» залына 1 мың 250 көрермен сияды. оның партері 450 көрерменге  

арналған. басты зал аттың тағасына ұқсас формаға ие, «ла скала» сынды әлемдік үздік опера  

театрлары залына ұқсатып, бірнеше қабат етіп жасалған, бірақ ұлттық үлгіде өрнектелген.  

мұның   сыртында   ғимаратта   8   қосымша   зал,   11   репетициялық   орынжай,   250   орындық  

камералық музыка залы, баспасөз залы және басқа да функционалдық бөлмелер бар.  

 

2-мәтін  

  «астана-бәйтерек» монументі –   астана қаласының негізгі нышаны, оның  

визитті   карточкасы   деуге   болады.   жалпы,   бәйтерек -   ежелгі   таным   бойынша,   тылсым  

қасиетке ие алып ағаш. бәйтерек байырғы орта түсінігінде жердің дәл кіндігінде өсетін,  

тамыры жерасты, діңі әлемі, басы рухтар мекені болып табылатын көк тіреген алып  

ағаш. бәйтерек ежелгі түркі сөзі,   «бәй»   -   үлкен, алғашқы деген ұғымдарды, ал терек (парсы  

тілінде   -   дарақ) «ағаш» деген ұғымды білдіреді. демек «бәйтерек »   екі сөздің бірігуінен  

жасалып,   «зәулім   ағаш»   дегенді   танытады.   оның   идеясында   «самұрық»   қасиетті   құсы  

туралы ежелгі қазақ аңызы жатыр. қанатымен аспанды жауып,   «самұрық» тұр. бәйтерек  

тіршілік тірегіне қарай ұшып келеді. бәйтеректің ортасында өмір мен үміт беретін алтын  

жұмыртқа күнге негіз салуда. ал астында, тамырында айдаһар орналасып, түн мен қысты  

шақыруда.   монумент   ұзын   темірлі   құрылымдардан,   шыныдан,   металдан,   бетоннан  

тұрғызылған. алып шардың түсі хамелеон шынылармен көмкерілген. күннің шапағына  

шағылысып, әртүрлі түске құбылып тұрады.  

 

оқылым  

мәтінді оқып, төменде берілген сұрақтарға жауап беріңіз.           [ 10]

тарихи ескерткіштер  

ақтөбе өңірі, хромтау   ауданында ойсылқара кесенесі бар. этнографиялық-тарихи  

ескерткіш ретінде республикалық тізімге енген. аспан астындағы құнды жәдігер. бірақ мұны  

жергілікті халықтың бірі білсе, бірі білмейді. ойсылқара   -   өркешті жануар пірі екенін  

құмсай ауылының оқушылары тек кітаптан оқыған еді. енді жазғы демалыстарын тарихи  

орында өткізіп, оның қорымын көзбен көрді. аңыз астарында ақиқат бар. есет осы уақытқа  

дейін ойсылқараны қиялдан туған кейіпкер деп ойлаған. енді оның өзі туған өлкеге табаны  

тиген екенін білді. танымын кеңейтіп, тарихи әңгімелерді таңдана тыңдады.    

есет жақыбай, оқушы:  

–   көне дәуірдегі жазуларды оқығым келіп, ынтам туды және аз уақыттың ішінде  

тарихшы не археолог болам деген де ойлар туды. былайша айтқанда, тарихи жерге к елуімнің  

арқасында тарихқа деген қызығушылығым оянды. vi ғасырда бұл жерге ойсылқараның  

түйесі шөгіп, кейін тасқа айналған. қорымы да осы жерде. аңызға арқау болған тас  

археолог серік әжіғали бастаған топ зерттеп, тіркеуге алды. хромтау өңірінде бұдан   өзге  

оннан аса ашық ескерткіш аспан астында тұр.    

мөлдір нұржанова, лагерь жетекшісі:  

–   мектеп бағдарламасы аясында ғана тоқтап қалмай, өзіміздің туған жерімізді әрі қарай  

зерттеп, тарихи жерлерге келу әлі де жоспарда бар. хромтау жерінде этнографиялық -тарихи  

ескерткіштер кезең-кезеңімен зерттеліп жатыр. қола дәуіріндегі қорымдар мен перм, карбон  

дәуірлеріндегі   жер   қыртыстары   сақталған   «айдарлы   аша»   да   шетел   тарихшыларының  

таңдайын қақтырған.    

  1.   мәтінде неше ң пікірі   бар?  

a)   1     b)   2         c)   3               d)   4               [1]  

2.   мәтін мазмұнына қатысты мақал-мәтелді табыңыз.    

а)   өткендерін   ескерген   - өскендіктің белгісі.  

    өткендерін   жек көрген   - өшкендіктің белгісі.    

в) толған ел — тарихын таспен жазады,    

    тозған ел — тарихын жаспен жазады.  

с )   тәуелсіздік – тарих тұлпарының қос тізгіні.  

d) бұл заманның ісін есті бітірмейді, епті бітіреді.  

[1]  

3.   берілген сөздердің синонимін мәтіннен тауып жазыңыз.  

аймақ  

түйе      

шындық    

заман      

 

[2]  

4. мәтіндегі негізгі және қосымша 3 ақпараттарды ажыратыңыз.  

негізгі ақпарат     қосымша ақпарат  

1.  

2.

3.  

1.  

2.    

3.  

 

[3]  

18  

5. мәтінге қатысты ой-тұжырымыңызды жазыңыз.  

  [3]  

 

 

жазылым  

төменде   берілген   екі   тақырыптың   бірін   таңдап,   жазба   жұмысын   орындаңыз.  

жазылым   жұмысында   тақырыптан   ауытқымай,   абзац   түрлерін   жүйелі   құрастырып,    

көркемдегіш   құралдарды,   көнерген   сөз,   эвфемизм,   дисфемизм,   табу   сөздерді   орынды  

қолданып жазыңыз.  

    [10]  

1. астана –   мәдениет пен өнер ордас ы екендігін дәлелдеп,   келісу -келіспеу себептерін  

жазыңыз .  

2.   кез келген тарихи тұлға туралы   эссе ж азыңыз.